مروری بر فیلم‌های ایرانی که نامزد جایزه اسکار شدند به بهانه حضور فیلم جعفر پناهی در جمع نامزدها | و حالا یک انتخاب تصادفی

فیلم «یک تصادف ساده» به کارگردانی جعفر پناهی که از کشور فرانسه در رقابت اسکار 2026 شرکت کرده، در دو بخش «بهترین فیلم غیرانگلیسی زبان» و «بهترین فیلم‌نامه» نامزد دریافت اسکار شده است. «یک تصادف ساده» درحالی در دو بخش نامزد اسکار شده که از نقطه‌نظر اهالی سینما و منتقدان و مخاطبان، دارای این همه قابلیت برای نامزدی در جشنواره‌ها و مراسم‌های سینمایی نیست. برای بررسی این موضوع مروری داریم  بر فیلم‌های ایرانی که طی این سال‌ها در جمع نامزدهای اسکار حضور داشتند.

به گزارش فیلم‌نیوز، از میانه دهه 70 هرسال اثری از میان آثار ساخته شده در ایران به آکادمی اسکار معرفی می‌شد و در این 4 دهه چندین بار فیلم‌های ایرانی در لیست کاندید‌های اسکار قرار گرفته‌اند.

بچه‌های آسمان | مجید مجیدی| اسکار 1999

«بچه‌های آسمان» به کارگردانی مجید مجیدی، نخستین فیلم ایرانی بود که در سال 1375 به جمع نامزدهای اسکار بهترین فیلم خارجی راه پیدا کرد. «بچه‌های آسمان» سومین ساخته سینمایی بلند مجید مجیدی، فیلمی درباره زندگی سخت یک خانواده فقیر است. داستان پسری که کفش خواهرش را گم می‌کرد و از آنجایی که می‌دانست وضع مالی پدرش خوب نیست، تلاش می‌کرد این مسئله را از خانواده پنهان کند. او کفشش را به‌صورت اشتراکی با خواهرش استفاده می‌کرد و در آرزوی برنده شدن کفش در یک مسابقه دو، تمام توانش را می‌گذاشت. «بچه‌های آسمان» اولین فیلم از سینمای ایران بود که در میان پنج نامزد اصلی اسکار بهترین فیلم خارجی زبان در سال ۱۹۹۹ قرار گرفت. اما جایزه به فیلم ایتالیایی «زندگی زبیاست» تعلق گرفت.

جدایی نادر از سیمین | اصغر فرهادی | اسکار 2012

فیلم «جدایی نادر از سیمین» به کارگردانی اصغر فرهادی سال 1389 ساخته شد. این فیلم طلسم ۸۰ ساله سینمای ایران را شکست و اولین جایزه اسکار را به نام کشور ایران زد. این فیلم داستان جدایی یک زن و شوهر در طبقه متوسط جامعه را روایت می‌کرد. جدایی ساده‌ای که پیامدهای زیادی برای یک خانواده داشت. «جدایی نادر از سیمین» در هشتادوچهارمین دوره اسکار در سال ۲۰۱۲ در رقابت با پنج نامزد دیگر از کشورهای مختلف، جایزه بهترین فیلم خارجی زبان را دریافت کرد. فیلم‌های «کودن» از بلژیک، «پاورقی» از رژیم صهیونیستی، «در تاریکی» از لهستان و « Monsieur Lazhar » از کانادا، رقبای فیلم فرهادی در این دوره بودند. فیلم «جدایی نادر از سیمین» در همان سال در جوایز سالانه گلدن گلوب هم برنده جایزه بهترین فیلم خارجی شد.

فروشنده | اصغر فرهادی | اسکار 2017

اصغر فرهادی بعد از موفقیت «جدایی نادر از سیمین»، برای بار دوم با فیلم «گذشته» به آکادمی اسکار معرفی شد اما فیلمش در این رویدا توفیقی به دست نیاورد. او سه سال بعد و اینبار با فیلم «فروشنده» به عنوان نماینده ایران به آکادمی اسکار 2017 معرفی شد. این ساخته فرهادی در نهایت به جمع پنج نامزد نهایی راه پیدا کرد تا سومین فیلم ایرانی راه یافته به جمع لقب بگیرد. فیلم او در نهایت موفق شد اسکار بهترین فیلم خارجی در رقابت با فیلم‌های «سرزمین من» از دانمارک،‌ «مردی به نام اون» از سوئد ‌، «تانا» از استرالیا  و «تونی اردمن» از آلمان از آن خودش کند. در این دوره اصغر فرهادی در اعتراض به قوانینی که ترامپ وضع کرده بود در مراسم اهدای جایزه شرکت نکرد.

دانه انجیر معابد | محمد رسول‌اف | اسکار 2025

«دانه‌های انجیر معابد» پنجمین فیلم ایرانی بود که به جمع نامزدهای نهایی اسکار راه پیدا کرد. این فیلم در سال 1403 از کشور آلمان به جمع نامزدهای نهایی بهترین فیلم خارجی اسکار رسید. محمد رسول‌اف در این فیلم روی مسئله ایمان یک قاضی تحقیق در دادگاه انقلاب تهران دست گذاشت که با تشدید اعتراضات سیاسی سراسری و ناپدید شدن اسلحه‌اش به طرز مرموزی با بی‌اعتمادی و پارانویا دست و پنجه نرم می‌کند. این فیلم از کشور آلمان برای اسکار فرستاده شده و جزو ۵ نامزد نهایی اسکار در بخش بهترین فیلم خارجی زبان قرارگرفت. «من هنوز اینجا هستم» از برزیل، «دختری با سوزن» از دانمارک، «امیلیا پرز»از فرانسه و انیمیشن «جریان» از لتونی دیگر نامزدهای بهترین فیلم خارجی بودند. نهایتا «من هنوز اینجا هستم» به کارگردانی والتر سالس بهترین فیلم بخش بین‌الملل اسکار 2025 شد.

 در سایه سرو | شیرین سوهانی و حسین ملایمی | اسکار 2025

قرار گرفتن انیمیشن «در سایه سرو» به کارگردانی مشترک شیرین سوهانی و حسین ملایمی در فهرست جوایز اسکار 2025 اتفاق بسیار مهمی برای سینمای ایران بود. بهرحال بعد از «فروشنده» اصغر فرهادی هیچ اسکار دیگری در دستان ایرانی‌ها قرار نگرفته بود و یک انیمیشن کوتاه توانست بار دیگر نام ایران را در این فستیوال زنده کند. «در سایه سرو» فیلمی ضد جنگ است و روی احساسات و عواطف انسانی یک پدر و دختر دست گذاشته بود؛ خانواده‌ای که از جنگ آسیب دیده‌اند اما هنوز هم حاضرند فداکاری کنند و این‌بار برای زندگی بخشیدن به یک جاندار از همه‌چیزشان بگذرند.

یک تصادف ساده | جعفر پناهی | اسکار 2026

امسال فیلم‌ «علت مرگ: نامعلوم» به کارگردانی علی زرنگار از ایران، «چیزهایی که می‌کشی» به کارگردانی علیرضا خاتمی از کانادا و «یک تصادف ساده» به کارگردانی جعفر پناهی از فرانسه برای حضور در رقابت بخش بین‌المللی اسکار انتخاب شدند. حالا فیلم «یک تصادف ساده» به کارگردانی جعفر پناهی در دو بخش «بهترین فیلم غیرانگلیسی زبان» و «بهترین فیلم‌نامه» نامزد دریافت اسکار شده است. «یک تصادف ساده» فیلم خوش‌ساختی نیست و به اعتقاد اکثر منتقدان و مخاطبان، صرفا به دلایل سیاسی مورد توجه قرار گرفته است. این فیلم پیش از این موفق شده بود در جشنواره‌ی کن امسال هم جایزه‌ی «نخل طلا» را دریافت کند. فیلم پناهی هم‌چنین در مراسم گلدن گلوب امسال هم نامزد دریافت سه جایزه‌ی «بهترین فیلم»، «بهترین فیلم غیر انگلیسی زبان» و «بهترین کارگردانی» شده بود که جایزه‌ای به دست نیاورد. «ماه آبی» نوشته‌ رابرت کاپلو، «مارتی سوپریم» نوشته‌ رونالد برونشتاین و جاش سفدی، «ارزش احساسی» نوشته‌ اسکایل وگت و یواخیم تریر و «گناهکاران» نوشته‌ رایان کوگلر، رقبای پناهی در بخش بهترین فیلمنامه اورجینال هستند. «مامور مخفی» محصول برزیل، «ارزش احساسی» محصول نروژ، «سیرات» محصول اسپانیا و «صدای هند رجب»، محصول تونس، در کنار «یک تصادف ساده»، نامزد دریافت جایزه اسکار بین‌الملل هستند.