مروری بر وقفه‌های طولانی مدت بین فیلم‌های کارگردانان مطرح سینما به بهانه بازگشت احمدرضا درویش بعد از 12 سال به عرصه کارگردانی | آنکه گفت آری، آنکه گفت نه*

احمدرضا درویش قرار است بعد از گذشت 12 سال با ساخت فیلم‌سینمایی «درخشش» به عرصه کارگردانی برگردد، او بیش از یک دهه به شکلی خودخواسته و براساس عهدی که با خودش بسته بود از کارگردانی فاصله گرفت و بعد از آن هم این عهد را شکست تا با سرمایه‌گذاری سازمان اوج فیلم جدیدش را بسازد، اما کارگردانانی چون ناصر تقوایی، بهرام بیضایی و در دوره‌ای ایرج قادری ناخواسته بین فیلم‌هایشان وقفه‌های ده ، دوازده ساله افتاد و فیلمنامه‌هایشان در بایگانی خاک خورد. البته دراین بین بیضایی و تقوایی بعد از ساخت آخرین اثرشان دیگر فرصت فیلمسازی به دست نیاوردند.

به گزارش فیلم‌نیوز، صبر احمدرضا درویش بعد از گذشت 12 سال به سرآمد، او بر سر عهدی که با خود بسته بود نماند و بدون آنکه خبری از اکران عمومی «رستاخیز» شود تصمیم گرفت تا به عرصه کارگردانی بازگردد. همین مساله نشان می‌دهد که او طی این 12 سال هروقت اراده می‌کرد می‌توانست کارگردانی را از سربگیرد، کما اینکه الان اراده کرد و سازمان اوج به کمکش آمده است. اما فیلسمازانی چون بهرام بیضایی، ناصر تقوایی و… می‌خواستند بسازند ، اما نمی‌توانستند. از همین رو بین فیلم‌هایشان فاصله‌ای ده، دوازده ساله می‌افتاد. بازگشت درویش بهانه‌ای است تا مروری کنیم بر کارنامه کارگردانانی که بین ساخته آخر و ماقبل آخرشان فاصله‌ای چندین ساله افتاده است.

بهرام بیضایی | 8 سال | 1387 تا 1379

بهرام بیضایی از سال 1351 که اولین فیلم بلندش با نام «رگبار» را جلوی دوربین برد تا پیروزی انقلاب تا سال 1357 ، چهار فیلم را کارگردانی کرد، یعنی میانگین هر یک سال و نیم یک فیلم ساخت، البته که بین «غریبه و مه» تا «کلاغ» چهار سال فاصله افتاد اما از فضای فیلمسازی دور نیفتاد. او بعد از انقلاب اولین فیلمش در این دوران را سال 1360 در کارنامه‌اش ثبت کرد. این فیلم به دلیل حجاب بازیگرانش توقیف شد و بعد از آن 4 سال طول کشید تا «شاید وقتی دیگر» را بسازد. بیضایی دو سال بعد و در سال 1366 «باشو غریبه کوچک» را ساخت و 4 سال بعد از آن هم «مسافران» را کارگردانی کرد. در واقع در دهه شصت هم روند فیلمسازی او حالتی نرمال داشت. با شروع دهه هفتاد فاصله بین فیلم‌های بیضایی زیاد شد و او توانست در اواخر این دهه یعنی در سال 1379 و بعد از گذشت 9 سال «سگ کشی» را بسازد. این فیلم در اکران سال 1380 با جذب نزدیک به یک میلیون مخاطب حدود 500 میلیون تومان فروش کرد و در جدول اکران سالانه در رتبه ششم قرار گرفت. با توجه به استقبال به عمل آمده پیش‌بینی می‌شد که بیضایی خیلی زود فیلم بعدی‌اش را بسازد، اما او 8 سال بعد موفق شد «وقتی همه خوابیم» را بسازد و بعد از آن دیگر به او فرصت فیلمسازی داده نشد تا مجبور به مهاجرت شود.

ناصر تقوایی | 12 سال | 1380 تا 1368

ناصر تقوایی در دهه پنجاه جضور پررنگی در عرصه کارگردانی داشت او در حد فاصل 1349 تا 1354 سه فیلم سینمایی و یک سریال تلویزیونی را کارگردانی کرد. او هر دوسال یکبار پشت دوربین رفت، اما بعد از ساخت «دایی جان ناپلئون» در روند فیلمسازی‌اش در عرصه کارهای داستانی وقفه ایحاد شد. بعد از انقلاب قرار بود سریال «کوچک جنگلی» را برای شبکه یک بسازد. وارد فاز پیش‌تولید هم شد، اما بنا به تصمیم مدیران وقت تلویزیون، پروژه از او گرفته شد. تقوایی بعد از خروج از پروژه «کوچک جنگلی» سال 1365 فیلم «ناخدا خورشید» را ساخت تا به دوری 11 ساله‌اش از عرصه کارگردانی پایان دهد. تقوایی خیلی زود توانست مقدمات کار بعدی‌اش را مهیا کند و فیلم «ای ایران» را در سال 1368 آماده نمایش کرد. این فیلم سال 1367 کلید خورد و بیش از یکسال فیلمبرداری‌اش به طول انجامید. بعد از «ای ایران» ناصر تقوایی به مدت 12 سال از عرصه کارگردانی دور ماند تا سال 1380 که «کاغذ بی‌خط» را جلوی دوربین برد. او درست بعد از اینکه «کاغذ بی‌خط» را آماده نمایش کرد و به جشنواره ارائه داد، پیش تولید فیلم «زنگی و رومی» را شروع کرد تا بدون وقفه کار بعدی‌اش را بسازد. فیلمی که تابستان سال 1380 در جزیره قشم کلید خورد اما بعد از گذشت 10 جلسه فیلمبرداری تولید آن متوقف شد. بعد از تعطیلی «زنگی و رومی»، تقوایی فیلمنامه دیگری را بلافاصله وارد جریان تولید کرد و در سال 1382 «چای تلخ» را کلید زد، اما این فیلم هم بعد از اینکه حدود 40درصد از آن جلوی دوربین رفته بود متوقف شد. بعد از «چای تلخ» تقوایی دیگر هیچگاه پشت دوربین نرفت و فرصت فیلمسازی پیدا نکرد.

بهمن فرمان‌آرا | 21 سال |  1377 تا 1357

بهمن فرمان آرا سال 1351 اولین فیلمش با نام «خانه قمر خانم» را ساخت و همزمان به عنوان تهیه‌کننده هم در سینما فعال بود. او در حد فاصل فیلم اول و دومش ، فیلم‌های «مغول‌ها» و «دایره مینا» را تهیه کرد و در سال 1353 «شازده احتجاب» را جلوی دورین برد. فرمان آرا در همان سال به ریاست کمپانی « گسترش صنایع سینمای ایران» منصوب شد که این کمپانی نقشی پررنگ در حمایت و تولید آثار موج نو سینمای ایران داشت. این کارگردان که در دهه پنجاه و پیش از پیروزی انقلاب جز سینماگران فعال به شمار می‌رفت در سال 1357 فیلم «سایه‌های بلند باد» را کارگردانی کرد و بعد از آن به امریکا مهاجرت کرد و در آنجا به فعالیت‌های سینمایی خود ادامه داد. فرمان آرا بعد از گذشت 21 سال به ایران برگشت و کارگردانی را با ساخت فیلم تحسین شده «بوی کافور ، عطر یاس» از سر گرفت.

ایرج قادری | 10 سال | 1373 تا 1363

ایرج قادری از بازیگران و فیلسمازان فعال پیش از انقلاب است. او از سال 1344 که اولین فیلمش با نام «داغ ننگ» را کارگردانی کرد تا سال 1357 توانست 27 فیلم را جلوی دوربین ببرد او در واقع در این بازه زمانی هرسال، 2 فیلم ساخت. بعد از انقلاب 4 سال اجازه کار نداشت و تا اینکه در سال 1361، دو فیلم «برزخی‌ها» و «دادا» را کارگردانی و بازی کرد. ماجراهای توقیف این دو فیلم منجر به ممنوع‌الکاری‌اش در عرصه بازیگری شد، اما کماکان اجازه داشت به عنوان فیلمساز فعالیت کند، از همین رو براساس فیلمنامه‌ای از دوست و همراه همیشگی‌اش سعید مطلبی فیلم موفق و پرفروش «تاراج» را کارگردانی کرد. این فیلم سال 1364 با جذب 2میلیون و 500 هزار مخاطب 18 میلیون تومان فروش کرد و دومین فیلم پرفروش سال شد. اما موفقیت تجاری «تاراج» برای قادری اتفاق خوبی نبود چون بعد از آن حکم ممنوع‌الکاری‌اش در کارگردانی هم صادر شد. این کارگردان نزدیک به یک دهه به اجبار خانه‌نشین شد تا اینکه در نهایت با نوشتن یک توبه‌نامه جنجالی توانست جواز حضور مجددش در عرصه فیلمسازی را به دست بیاورد. او در سال 1373 فیلم «می‌خواهم زنده بمانم» را براساس یک پرونده واقعی جلوی دوربین برد.

واروژ کریم مسیحی | 19 سال | 1387 تا 1368

واروژ کریم مسیحی دستیار با استعداد بهرام بیضایی، امیر نادری و خیلی از بزرگان دیگر سینما و یکی از تدوینگران چیره دست سرانجام در سال 1368 فیلم اول خود با نام «پرده آخر» را ساخت. فیلمی که در هشتمین دوره جشنواره فیلم فجر همه را میخکوب کرد و توانست تمامی جوایز اصلی آن دوره را از آن خودش کند. موفقیت بی‌سابقه و کم‌نظیر «پرده آخر»، واروژ را برای ساخت فیلم دومش دچار یک وسواس شدید کرد تا با احتیاط و در نظر گرفتن جوانب بسیار سراغ فیلم دومش برود. همین وسواس بیش از حد موجب شد تا بین فیلم اول و دومش 19 سال فاصله بیفتد. واروژ در نهایت درسال 1387 فیلم «تردید» را با نگاهی به نمایشنامه «هملت» نوشته ویلیام شکسپیر را جلوی دوربین برد. فیلمی که اگرچه به قوت فیلم اولش نبود اما با اینحال در جشنواره بیست و هفتم نظر داورها را جلب کرد و در اکثر رشته‌ها نامزد و برنده سیمرغ شد. واروژ بعد از «تردید» دیگر فیلمی نساخت.

احمدرضا درویش | 12 سال | 1404 تا 1392

احمدرضا درویش از سال 1368 که با ساخت فیلم «آخرین پرواز» پا به عرصه فیلمسازی گذاشت تا سال 1392 که فیلم «رستاخیز» را آماده نمایش کرد حضور فعال در عرصه کارگردانی داشت و تقریبا هر 4 سال یکبار فیلمی را جلوی دوربین برد. او از فیلم «کیمیا» به بعد مسیر فیلسمازی‌اش را تعییر داد و به سمت ساخت آثار بیگ پرداکشن رفت و همین عامل موجب شد تا مراحل تولید فیلم‌هایش از پیش تولید تا نمایش طولانی شود. و بین فیلم‌هایش فاصله چندساله بیفتد. او بعد از ماجراهایی که برای فیلم «رستاخیز» برایش ایجاد شد به شکل خودخواسته تصمیم گرفت تا از کارگردانی کناره‌گیری کند و هیچ عامل دیگری در این فراق 12 ساله نقش نداشت. درویش به دلیل جایگاهی که در عرصه کارگردانی داشت هر آن که اراده می‌کرد می‌توانست فیلم جدیدش را بسازد و مشکلی برای تامین بودجه و… نداشت. از همین رو دوری چندین ساله‌اش از کارگردانی با بقیه کارگردانانی که در این گزارش به آن‌ها پرداخت شده کاملا متفاوت است.

رخشان بنی‌اعتماد و تهمینه میلانی هم دو کارگردان زن جریان ساز سینمای ایران هستند که از آخرین ساخته هرکدام آن‌ها به ترتیب 12 و 9 سال می‌گذرد. میلانی قرار است با سرمایه‌گذاری فارابی فیلم جدیدی را کارگردانی کند، اما بنی‌اعتماد هیچ برنامه‌ای برای بازگشت به عرصه فیلمسازی ندارد.

*تیتر برگرفته از نام نمایشنامه‌ای به قلم برتولت برشت است.